3 - اختلاف در آزمايش : در معناى « إبتلا » و « إمتحان » اختلاف شده است . ابو حنيفه گفته است : « امتحان » آن است كه به او مالى داده شود تا در آن تصرّف نمايد و اصحاب ما و شافعى گفته‌اند : « امتحان » به معنى پىگيرى و بررسى احوال او در ضبط اموال و حسن تصرّف اوست ، به اين صورت كه مقدّمات فروش به او موكول شود ، تا كياست و رشد او معلوم گردد ولى وقتى بيع و فروش از او صورت بپذيرد ، باطل است چون غير رشيد متصدّى فروش گرديده است ولى بنا به قول ابى حنيفه معامله صحيح است . 4 - مرز رشد : خداوند متعال در آيهء شريفه به حدّ نهايى و مرز حجر و ممنوع بودن اشاره نموده است و آن « وصول به حدّ نكاح و ازدواج » است كه عبارت از « بلوغ و رشد » است ؛ يعنى : صلاحيّت آن را داشته باشد كه ازدواج كند . به اين ترتيب كه محتلم گردد يا به اعتقاد ما و شافعى به پانزده سالگى برسد ، چون پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود : « هنگامى كه كودك ، 15 سالگى را تكميل نمود ، به او نوشته مىشود آنچه نوشتنى است ، به نفع او يا به ضرر او و حدود نيز بر او اقامه مىگردد » . « 1 » ولى نزد ابو حنيفه اين سن ، 18 سالگى است . البتّه اين سنّ نزد ما در مذكّر و خنثى است امّا بلوغ دختر نزد ما نه سالگى است ولى شافعى گفته است : « بلوغ » آن است كه صدايش كلفت شود و غضروف آن منشقّ گردد كه همان « سردماغ » است ولى « سنّ » تأثيرى در بلوغ و عدم آن ندارد . داود از فقهاى عامّه گفته است : « بلوغ » تنها با « سنّ » است و روايت ابن عمر از پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) كه او را در جنگ « بدر » از جهاد بازگرداند ، در حالى كه 13 سال داشت ، سپس در جنگ احد او را بازگرداند ، در حالى كه 14 سال داشت « 2 » ولى در « خندق » جهاد را بر او عرضه داشت ، در حالى كه 15 سال داشت . اين روايت دلالت بر اعتقاد ما دارد . آيا « بلوغ » با روييدن مو در دستگاه تناسلى حاصل مىگردد يا خير ؟ اصحاب ما گفته‌اند : بلى ، مطلقا چه در ذكر و چه در أنثى و ابو حنيفه گفته است : نه ، مطلقا ولى شافعى گفته است : اين امر ، دليل و نشانى در مشركين است ، امّا در حقّ مسلمانان دو قول وجود دارد : داستان سعد بن معاذ و مأمور شدن او به باز گشودن شلوارهاى مشركين

--> ( 1 ) . فتح العزيز فى شرح الوجيز ، ج 10 ، ص ، 278 ( 2 ) . غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 118 و ص 329 .